14. OFF WATCH DOCS. O prawach człowieka w kinie

Od 13 do 15 listopada Kino za Rogiem w Płocku ponownie stanie się miejscem spotkania z zaangażowanym kinem dokumentalnym. Przed nami 14. płocka edycja Objazdowego Festiwalu Filmowego WATCH DOCS. Prawa Człowieka w Filmie – wydarzenia, które poprzez film przybliża najważniejsze problemy współczesnego świata i skłania do refleksji nad prawami człowieka. Wstęp na wszystkie projekcje i wydarzenia towarzyszące będzie bezpłatny.

WATCH DOCS to jeden z najstarszych i największych festiwali filmowych na świecie poświęconych prawom człowieka. Organizowany przez Helsińską Fundację Praw Człowieka festiwal łączy wysokiej jakości kino dokumentalne z tematami społecznymi, politycznymi i obyczajowymi, stawiając pytania o wolność, godność, sprawiedliwość i odpowiedzialność. Od 2003 roku jego objazdowa odsłona dociera do kolejnych miejscowości w Polsce, dzięki zaangażowaniu lokalnych organizatorów i instytucji kultury.

W 2026 roku festiwal odwiedzi ponad czterdzieści miejscowości w całym kraju, a Płock po raz czternasty znajdzie się na jego mapie. W programie znalazły się filmy dokumentalne wybrane z repertuaru ostatniej warszawskiej edycji WATCH DOCS. To okazja, by spojrzeć na rzeczywistość z różnych perspektyw, poznać historie ludzi mierzących się z wyzwaniami współczesnego świata i przekonać się, że kino może być nie tylko źródłem wiedzy i emocji, lecz także punktem wyjścia do ważnych rozmów.

Festiwal otwieramy w piątek 13 listopada o godzinie 18 pokazem filmu “Prawda czy wyzwanie” traktującym o walce, jaką demokratyczne społeczeństwa Europy toczą z finansowaną przez Rosję skrajną prawicą i szczerzoną przez nią dezinformację.

Po projekcji zapraszamy na rozmowę z Wojciechem Klickim – prawnikiem, wiceprezesem Fundacji Panoptykon, specjalizującym się w monitoringu procesu legislacyjnego i działaniach rzeczniczych w Polsce, przede wszystkim z zakresu nadzoru ze strony państwa i służb. Przygotowuje analizy prawne i prowadzi sprawy sądowe, w których domaga się m.in. kontroli nad inwigilacją. Na swoim koncie ma m.in. przełomowy wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie niekontrolowanej inwigilacji aktywistów, wypracowanie rekomendacji dotyczących reformy służb. Prowadził podcast Panoptykon 4.0.

PROGRAM FESTIWALU:

13 listopada (piątek)

godz. 18 – Prawda czy wyzwanie (Finlandia, Bułgaria, Szwecja, Norwegia 2025, 85 min.) dokumentalny | reż. Tonislav Hristov. Pokaz + spotkanie z Wojciechem Klickim.

Najnowszy film Tonislava Hristova, laureata Europejskiej Nagrody Filmowej za „Dobrego listonosza” z 2017 roku, niezwykle obrazowo ukazuje nierówną walkę, jaką demokratyczne społeczeństwa Europy toczą z finansowaną przez Rosję skrajną prawicą. Dokument obnaża absurdalne – wydawałoby się – metody, jakimi posługują się populiści w walce z „moralną zgnilizną zachodu”, wykorzystując płaskoziemców, głosicieli dziwacznych teorii spiskowych i wszelkiego rodzaju oszołomów. Pokazuje podatność zamkniętych społecznościowych kręgów na manipulacje hochsztaplerów, którzy zarabiają niemałe pieniądze przy okazji propagandowych zleceń. Hristov ujawnia mechanizmy, dzięki którym trolle i agenci wpływu trafiają na polityczne salony Europy. Ale prawdziwi bohaterowie jego filmu to ludzie stojący dziś na pierwszej linii frontu walki o demokrację: dziennikarze śledczy, z narażeniem życia tropiący dla nas prawdę, której wolelibyśmy nie znać.

14 listopada (sobota)

godz. 14:30 – I hope this email finds you well + Gaza. List z przeszłości.

I hope this email finds you well (Palestyna 2025, 10 min., reż. Asia Zughaiar)
Najlepszy krótki dokument tegorocznego festiwalu Tribeca w Nowym Jorku to bardzo osobista wypowiedź. Kolaż wspomnień, emocji, uczuć i wrażeń pozwala nam zajrzeć na moment do świata młodych ludzi mieszkających na okupowanych przez Izrael terytoriach. Czy da się poskładać na nowo życie rozbite przez wojnę na tysiące drobnych fragmentów?

Gaza. List z przeszłości (Palestyna, Niemcy, Francja, Katar 2025, 106 min., reż. Kamal Aljafari)
Kamal Aljafari – jeden z najbardziej znanych palestyńskich dokumentalistów, powraca w swoim najnowszym filmie do materiału, który nakręcił w Gazie w 2001 roku. W towarzystwie tytułowego przewodnika, próbował wówczas odnaleźć w mieście znajomego, poznanego w izraelskim więzieniu. Dziś, ćwierć wieku później, próbuje na nowo odczytać przeszłość miejsca, które przestało istnieć. Dokument Aljafariego to niesamowita podróż w czasie, pozwalająca nam realnie poczuć puls życia tej enklawy. Od nadmorskich plaż po hałaśliwe bazary, szalony uliczny ruch i wypalone ruiny zbombardowanych domów – wszędzie tu czuć gorączkową atmosferę życia na krawędzi, w niejasnym poczuciu oczekiwania. Mieszkańcy miasta tak przyzwyczaili się do wojny, że większość potrafi po dźwięku odległej eksplozji rozpoznać czy to „nasi” czy „tamci”.

godz. 16:30 – Kuba i Alaska (Ukraine, France, Belgium 2025, 93 min.) dokumentalny | reż. Yegor Troyanovsky.

Pierwszy tak bardzo kobiecy dokument o wojnie w Ukrainie przybliża historię pary ratowniczek medycznych, zajmujących się ewakuacją rannych z pola walki. Tytułowe pseudonimy idealnie oddają różnice w ich temperamentach: żywiołowa Kuba świetnie uzupełnia się z odpowiedzialną Alaską. Przyjaźń cementują brawurowe eskapady, podczas których ratują życie kolegów – i chwile wytchnienia, kiedy choć na moment znika stres. Wszystko zmienia się, kiedy Alaska zostaje ciężko ranna. Wojna pokazuje swoje prawdziwe oblicze, a zamiast adrenaliny pojawia się cierpienie, niepewność i refleksja. Czy bycie żołnierką musi wiązać się z porzuceniem marzeń? Intensywny, przepełniony dobrą energią film Troyanovskyego pokazuje, że sens życia najłatwiej uchwycić w momentach największego zagrożenia, a prawdziwa przyjaźń jest mocniejsza niż strach.

godz. 18 – Divia (Polska, Ukraina, Holandia 2025, 79 min.) dokumentalny | reż. Dmytro Hreshko.

Pierwszy dokument, który w został w całości poświęcony wpływowi wojny w Ukrainie na środowisko naturalne. Pozbawiony dialogów i oparty wyłącznie na monumentalnych długich ujęciach film Dmytra Hreshki na przemian zachwyca harmonią przyrody i atakuje zmysły kakofonią bitewnego chaosu. Pokazując monstrualne zniszczenia różnorodnych ekosystemów Ukrainy, twórcy filmu zwracają uwagę na zazwyczaj pomijany aspekt konfliktu, z którego skutkami będziemy musieli zmagać się przez najbliższe kilkadziesiąt lat. „Divia” demaskuje kolejny wymiar rosyjskiej inwazji – ale zwraca również uwagę na ciężką pracę ludzi próbujących – na tyle na ile się da – zniwelować jej środowiskowe skutki. Saperzy czyszczący lasy i bagna z min, ekipy poszukujące ciał w niedostępnych miejscach, ekolodzy badający poziom toksycznych skażeń – ich wysiłki pozwalają mieć nadzieję na przyszłość, nawet gdy teraźniejszość nie daje wielu powodów do radości.

15 listopada (niedziela)

godz. 15 – 24. Objazdowy Festiwal Filmowy WATCH DOCS. Prawa Człowieka w Filmie: Krótkie metraże.

Kobiety na plaży (2025 Francja 2025, 30 min., reż. Margaux Fournier)
Joselie codziennie spotyka się na plaży z grupą swoich przyjaciółek. Wszystkie są już na emeryturze, mogą więc do woli opalać się topless, pić wino i podrywać miejscowych przystojniaków. Zabawny i bezpretensjonalny dokument francuskiej reżyserki pokazuje słodko-gorzkie perypetie kobiet, które wreszcie mogą poczuć się wolne od rodzinnych i społecznych wymagań.

Alice (Brazylia 2025, 17 min., reż. Gabriel Novis)
Najlepszy krótkometrażowy dokument festiwalu Hot Docs w Toronto: nakręcony na filmowej taśmie portret brazylijskiej surferki, która musi zmagać się z traumatycznymi wspomnieniami – i presją transfobicznego środowiska. Kiedy Alice w końcu odnajdzie swoje miejsce w społeczności miejscowych surferów, znów znajdzie się na fali…

Moja szczęśliwa pogmatwana rodzina (Holandia 2017, 17 min., reż. Tessa Louise Pope)
Czy da się mieć trzy mamy i jednego tatę? Rodziny bywają różne – w dzisiejszych czasach bywa, że trudno się połapać w ich składzie. W pełnym humoru, bezpretensjonalnym krótkim filmie holenderskiej reżyserki, trzy nastolatki w wieku 12, 15 i 17 lat po raz pierwszy opowiadają przed kamerą o swoich skomplikowanych, ale fajnych i wesołych rodzinach. W końcu liczą się nie etykiety, a prawdziwe uczucia i więzi.

W pokoju mojej siostry (Francja 2025, 31 min., reż. Pauline Doméjean)
Kolejny w naszym zestawie film z krótkometrażowego konkursu festiwalu IDFA. Tytułowa bohaterka tygodniami nie opuszcza swojego pokoju. Przyjmując w pościeli koleżanki, potrafi nawet czasami wykrzesać z siebie iskrę entuzjazmu, ale przez większość czasu po prostu leży w łóżku. Pozornie nic specjalnego się tu nie dzieje – dopóki nie zdamy sobie sprawy, że ten prosty, bezpretensjonalny dokument w istocie opowiada o depresji.

godz. 16:40 – Projekt autystyczny (Wielka Brytania 2024, 70 min.) dokumentalny | reż. The Neurocultures Collective & Steven Eastwood.

Co łączy horror o zombie osadzony w czasach wojny secesyjnej z historią sympatycznego border collie o imieniu Chess? Ten hybrydowy film, zrealizowany przez kolektyw twórców w spektrum autyzmu, to w gruncie rzeczy odważny eksperyment z pogranicza dokumentu i sztuki konceptualnej. Zresztą proces twórczy również został włączony do filmu jako jego integralna część. Zrealizowane w różnych rejestrach fragmenty autorstwa kolejnych autorów zostały połączone w całość za pomocą szkatułkowej konstrukcji: po rozpakowaniu pierwszego pudełka okazuje się, że wewnątrz jest kolejne… Ale w gruncie rzeczy, fabuła opowiadanych tu historii schodzi na dalszy plan. Istotą całego projektu jest próba przekazania, w jaki sposób osoby autystyczne postrzegają świat – i samych siebie. Jak przeciętny tzw. „zwykły” widz odnajduje się w narracji prowadzonej przez osobę neuroróżnorodną?

godz. 18 – Skradzione dzieci (Polska, Gruzja 2025, 97 min.) dokumentalny | reż. Martyna Wojciechowska, Jowita Baraniecka.

Dokument Martyny Wojciechowskiej i Jowity Baranieckiej to świetnie udokumentowane dziennikarskie śledztwo w sprawie, która budzi ogromne emocje. Film zabiera nas w podróż do Gruzji, gdzie wciąż żywe są demony postsowieckiej przeszłości. Bohaterką jest dziennikarka śledcza, Tamuna Museridze, która próbuje rozwikłać bardzo osobistą tajemnicę. Tropiąc powszechny w latach 90. proceder handlu dziećmi, które z gruzińskich porodówek trafiały często na drugi koniec świata, reporterka ujawnia mechanizmy i powiązania, dociera do ukrywanych latami sekretów i do wciąż równie bolesnych rodzinnych dramatów. Szokująca jest skala tego zjawiska, bo skradzionych ze szpitali i sprzedanych zostało nawet 100 tysięcy dzieci. Wśród nich – Amy i Ano, rozdzielone po narodzinach bliźniaczki, które odnalazły się za sprawą mediów społecznościowych. Dzięki poświęceniu Museridze udaje się na nowo połączyć rodzeństwa i zwrócić rodzicom ich zaginione dzieci. Nie brakuje w tym filmie prawdziwych wzruszeń: spotkań po latach, kłamstw, wstrząsów i trudnych emocji. Ale jest też ciepło i miłość, radość i nadzieja. Jak to w rodzinie.