Rak jelita grubego to jeden z najpoważniejszych problemów onkologicznych na świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest on trzecim najczęściej występującym nowotworem i drugą przyczyną zgonów nowotworowych. Dotyka głównie osoby w wieku 50 lat i starsze, choć w niektórych przypadkach obserwuje się wzrost zachorowań wśród osób między 30. a 50. rokiem życia.

Rozpoczyna się Błękitny marzec, czyli miesiąc świadomości raka jelita grubego.

Rak jelita grubego atakuje okrężnicę (jelito grube) i jest jednym z najczęstszych nowotworów na świecie. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, a większość przypadków występuje u osób powyżej 50. roku życia, chociaż w kilku krajach odnotowuje się wzrost zachorowań wśród młodszych dorosłych. Do typowych objawów należą: biegunka lub zaparcia, krew w stolcu, bóle brzucha, niewyjaśniona utrata masy ciała, zmęczenie i niski poziom żelaza, ale wiele osób we wczesnym stadium choroby nie odczuwa żadnych objawów.

Choroba w liczbach

Z danych WHO wynika, że w 2022 r. na całym świecie odnotowano ok. 1,9 mln nowych przypadków raka jelita grubego i ponad 900 tys. zgonów. Wskaźniki zachorowalności były najwyższe w Europie oraz w Australii i Nowej Zelandii, natomiast wskaźniki śmiertelności w Europie Wschodniej. Zapadalność i śmiertelność spadły w kilku krajach o wysokich dochodach, głównie dzięki profilaktyce. Eksperci podkreślają, że rokowanie pacjenta w dużym stopniu zależy od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania.

W Polsce rocznie odnotowuje się około 18 tysięcy nowych zachorowań. Jak wygląda sytuacja na Mazowszu? Liczby są niepokojące. – W 2023 r. w naszym województwie leczyło się ponad 27 tys. pacjentów z rozpoznaniem raka jelita grubego – mówi Łukasz Jarocki, rzecznik prasowy Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ. – Rok później takich pacjentów było ponad 28 tys., a w roku 2025 niemal 30 tys. – dodaje.

Czynniki ryzyka i profilaktyka

W przypadku raka jelita grubego czynniki ryzyka związane są głównie ze stylem życia. Chorobie sprzyja dieta bogata w przetworzone i czerwone mięso, a uboga w owoce i warzywa, ale też brak regularnej aktywności fizycznej, nadwaga i otyłość, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu. Ważny jest również wywiad rodzinny w kierunku raka jelita grubego lub chorób dziedzicznych, takich jak zespół Lyncha. Istotnym czynnikiem ryzyka jest również wiek –  ryzyko znacznie wzrasta po 50. roku życia.

Kluczowe działania profilaktyczne obejmują:

• zdrową dietę bogatą w owoce i warzywa;
• niepalenie tytoniu;
• aktywny tryb życia;
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
• ograniczanie spożycia alkoholu;
• unikanie środowiskowych czynników ryzyka.

Warto też skorzystać z programu badań przesiewowych raka jelita grubego NFZ, którego celem jest zmniejszenie liczby zachorowań i zgonów z powodu choroby. Do profilaktycznej kolonoskopii kwalifikują się osoby bez objawów klinicznych sugerujących nowotwór jelita grubego, które nie miały wykonanej kolonoskopii w ostatnich 10 latach oraz spełniają kryterium wiekowe: 50-65 lat lub 40-49 lat w przypadku rozpoznania raka jelita grubego u krewnego pierwszego stopnia.

op. K. Kozłowski, źródło: Mazowiecki OW NFZ